Pijnstillers (analgetica)

Toepassing
    Alle vormen van pijn

Een pijnstiller wordt ook wel een analgeticum genoemd, wat in het Grieks anti-pijn (pijn is algesie) betekent. Om de pijnbestrijding goed duidelijk te maken, wordt de pijnladder van de WHO (Wereldgezondheidszorg) gebruikt. De opbouw van pijnbehandeling bij toenemende pijnklachten wordt daarin helder ge´llustreerd. Na de pijnladder komen vervolgens de aparte pijnmedicijngroepen aan bod.

Pijnladder

Stap 1a    Paracetamol
Stap 1b    NSAID's
Stap 1c    Paracetamol + NSAID
Stap 2        Overstappen op of toevoegen van een zwakwerkend opiaat
Stap 3        Overstappen op of toevoeging van een sterkwerkend opiaat
Stap 4        Parenterale toediening van een opiaat (zoals per injectie)

Bij lichte pijn wordt doorgaans als eerste keus een paracetamol geslikt. Vroeger was dan wel anders, want toen was de Aspirine nog erg populair. Als paracetamol onvoldoende werkzaam is, kan overgegaan worden op een NSAID (een voorbeeld is ibuprofen) of op een combinatie van paracetamol en een NSAID. Deze laatste naam is vast nog volledig onbekend, maar onderstaand wordt het uitvoerig uit de doeken gedaan.

Wanneer de pijnmedicatie onvoldoende is, kan een volgende stap een licht werkend opiaat zijn of de stappen kunnen gecombineerd worden. Dus paracetamol, NSAID en een zwakwerkend opiaat, zoals tramadol. Een volgende stap is een sterkwerkend opiaat, zoals morfine, wat ook weer gecombineerd kan worden met paracetamol en een NSAID. Als het allemaal nog onvoldoende is, kunnen opiaten per injectie worden gegeven.

Indeling

Paracetamol
NSAID's
Opiaten (Opio´den)

Paracetamol

In Nederland is paracetamol vrij verkrijgbaar. Dat is niet altijd zo geweest, want vroeger was dat niet zo. Toen moest je nog naar de huisarts voor een recept. Zijn paracetamols daarom onschuldig , omdat we ze feitelijk onbeperkt kunnen kopen? Nee. Als we ze gedurende korte tijd in een dosering van 3 keer daags 500-1000 mg gebruiken zullen er weinig bijwerkingen zijn en ook geen maagproblemen, maar in hogere doseringen en langdurig gebruik kunnen ze wel degelijk ernstige bijwerkingen geven, tot zelfs ziekenhuisopnames toe. Met paracetamol hebben we een effectief medicijn, waar we echter wel erg voorzichtig mee om moeten gaan.

Paractamol wordt bij veel pijnklachten toegepast, zoals kiespijn, hoofdpijn, spierpijn, artrose en griep waarbij de symptomen pijn en koorts kunnen zijn.

Indeling

Stofnaam                                                       Merknaam








Lang was het werkingsmechanisme onbekend, maar recent verscheen een publicatie dat be´nvloeding van een bepaald eiwit op de zenuwcel verantwoordelijk zou zijn voor de pijnstillende werking. Daarnaast heeft paracetamol ook een gunstig effect op koorts.

Bijwerkingen
Voor veranderingen in het bloed, zoals afname van het aantal bloedplaatjes en witte bloedlichaampjes, moeten we beducht zijn, evenals het optreden van leverfalen. Ook kunnen allergische reacties worden gezien. Tevens kan nierschade optreden als paracetamol gedurende een lange tijd wordt gebruikt en in een behoorlijke dosis.

Contra-indicaties
Omdat een belangrijke bijwerking leverfalen is, is het verstandig om het middel niet te gebruiken als er al sprake is van leverfalen.

Interacties
In combinatie met anticoagulantia neemt de ontstollende werking ervan toe. De kans op leverfalen neemt toe wanneer paracetamol gecombineerd wordt met tricyclische antidepressiva.

Dosering
De maximale dosering is 4 gram per dag en dan nog gedurende een korte tijd. Bijvoorbeeld tijdens acute hoofdpijn. Daarna is een lagere dosering aangewezen. Tussen de doseringen moet minimaal een tijdsbestek van 4 uur liggen. Een tablet van 1000 mg innemen en 2 uur later opnieuw deze dosis innemen is dus niet de bedoeling. De dagdosering ziet er dan als volgt uit: 3 tot 4 keer daags 500-1000 mg.

Gebruik
Paracetamol is er in tabletten, smelttabletten, kauwtabletten en zetpillen. De tabletten kunnen worden fijngemaakt.

Opmerkingen
Paracetamol komt ook voor in een combinatiemedicijn paracetamol/coffe´ne en paracetamol/tramadol. 

Laboratoriumcontroles
Hoewel we niet zouden verwachten dat bloedprikken nodig is voor het gebruik van een paracetamol, is het toch verstandig om dat te doen als paracetamol gedurende een langere tijd wordt gebruikt of in hogere doseringen gedurende een korte tijd. Het gaat dan vooral om de lever- en nierfuncties en het aantal bloedplaatjes en witte bloedlichaampjes.

Wat is onze kennis van paracetamol?
In een Frans onderzoek werden 73 mensen die de eerste hulp bezochten naar hun kennis over paracetamol gevraagd. 25% dacht dat de tijd tussen twee doses 3 uur of  minder is, terwijl 15% dacht dat de maximum dagelijkse dosering meer dan 4 gram is. Slechts 8% was op de hoogte dat de kans op leverfalen een bijwerking is en 38% wist niet dat een excessieve dosis fataal zou kunnen zijn.

Artsenvoorschrift niet goed opgevolgd
In totaal namen 90 mensen van 65 jaar en ouder deel aan een Poolse studie, waarbij de deelnemers paracetamol en/of NSAID's via de huisarts kregen voorgeschreven. Bijna de helft van de deelnemers brachten wijzigingen in het voorschrift aan, terwijl 33% de dosis zelf vaststelde. Mannen met een betere opleiding en vrouwen volgden nauwkeuriger het voorschrift. De auteurs benadrukken om speciaal aan deze problematiek aandacht te besteden.


paracetamol
Paracetamol
Panadol
Panadol Artrose
Sinaspril Paracetamol