Slaapapneu komt veel bij ouderen voor

Geschreven door Aalt van Veen van de ApneuVereniging

Apneu is nog een vrij onbekende slaapstoornis. Ademstops van meer dan 10 seconden verstoren de broodnodige nachtrust, overigens zonder dat de apneupatiŽnt dat merkt. De partner merkt het wel. Naast de ademstops valt het harde snurken op en onrustige bewegingen wanneer de ademhaling weer op gang komt. Klachten die de patiŽnt zelf ervaart zijn vermoeidheid, gewichtstoename, verminderde concentratie, hoofdpijn bij het opstaan, angstige gevoelens, irritatie en slaapbehoefte overdag. Vooral het laatste is een belangrijke aanwijzing voor apneu.









Oorzaak
De oorzaak van het obstructief slaap apneu syndroom (OSAS) is onbekend, maar we weten wel  hoe het ontstaat. Zo ontspannen de spieren zich tijdens de slaap, waardoor een vernauwing van de luchtweg optreedt, met gevolg het snurken. Valt de luchtpijp helemaal dicht, dan ontstaat de ademstop. In sommige gevallen is de obstructie afhankelijk van de slaaphouding en dan gaat het meestal om rugligging. Hierbij verergert het snurken en ontstaat apneu. Bij rugligging zakt de tong gemakkelijk naar achteren, waardoor een afsluiting van de luchtweg kan optreden. Naast de obstructie van de luchtweg kan ook een stoornis in het autonome zenuwstelsel, dat allerlei automatische functies regelt zoals hartslag en ademhaling, verantwoordelijk zijn voor een slaapapneu. Dit wordt formeel een centraal slaap apneu syndroom CSAS) genoemd.

Hoe stel je de diagnose?
OSAS stelt een specialist vast door polysomnografisch onderzoek. Tijdens zoīn slaaponderzoek krijgt de apneupatiŽnt verschillende sensoren en elektroden opgeplakt om de slaap in kaart te brengen.  De uitslagen daarvan worden door een team van verschillende specialisten beoordeeld. De samenstelling kan per centrum of ziekenhuis verschillen. Doorgaans werken KNO-artsen, longartsen en neurologen daarin samen. Op grond van dit onderzoek kan de diagnose worden gesteld. Meer dan de helft van de apneudiagnoses wordt door longartsen gesteld, KNO-artsen nemen ongeveer eenderde voor hun rekening en neurologen de rest.

Gevolgen van het slaaptekort
Door het verstoorde dag-nachtritme en de onderbroken slaap komt het lichaam niet tot rust. De organen werken 24 uur door. Hierdoor blijft de eetbehoefte het etmaal rond bestaan. Het patroon van vaker en meer eten (en dus aankomen) is vrijwel onvermijdelijk. Het afvallen is daarom erg moeilijk.  Door het zuurstoftekort tijdens de apneus raakt de insulinehuishouding ontregeld.  Het lichaam reageert daarop door bloedsuiker om te zetten in vet, in plaats van die suikers te verbranden. Door het slaaptekort hebben mensen met een apneu minder energie. Inspanning is daarom erg vermoeiend, laat staan sporten. De oververmoeidheid vertaalt zich niet zelden in honger om het gebrek aan energie op te vangen. Kort slapen hangt samen met een hogere energiebehoefte en vetinname en onregelmatig eetgedrag, ook tijdens de nacht. Ter vergelijking: tijdens een gezonde slaap is het energieverbruik laag en blijft de behoefte aan voedselinname uit.













TherapieŽn
Het mandibulair repositie apparaat (MRA) is een bitje dat de onderkaak in voorwaartse positie fixeert zodat de keel openblijft voor de in- en uitgaande luchtstroom. Dit past men vooral toe bij wat lichtere gevallen van apneu. Behandeling met het MRA werkt goed bij patiŽnten tot 15-20 ademstops per uur. Het MRA wordt in 50 % van de gevallen door de KNO-arts voorgeschreven en in 10 % van de gevallen door een kaakchirurg, tandarts of orthodontist.

De oudste en meest voorgeschreven OSAS-behandeling werkt met overdruk (continuous positive airway pressure, CPAP). De patiŽnt gebruikt dan tijdens de slaap een masker waardoor lucht onder druk in  de neus en/of mond geblazen wordt. Dit masker is voor apneupatiŽnten een hinderlijk maar noodzakelijk attribuut. Het grote voordeel is dat patiŽnten er meestal direct baat bij hebben, waardoor zij zich al snel een ander mens voelen en gemotiveerd raken het ongemak van een masker te aanvaarden.

Zelf kunnen we ook wat doen.  Zij- of buikligging kan tegenwoordig aangeleerd worden door toepassing van de slaap positie trainer (SPT). Daarnaast kunnen de vooral oudere zwaarlijvige patiŽnten een aantal maatregelen nemen: afvallen, stoppen met roken, vermijden van alcohol, geen of minder slaap- en kalmeringsmedicatie en vooral een regelmaat in dag- en nachtritme.

Wat weten de artsen ervan?
Ademstops, slaperigheid en vermoeidheid zijn voor de meeste huisartsen wel aanleiding om aan OSAS te denken. Maar klachten die vaak met OSAS gepaard gaan, zoals concentratieverlies, prikkelbaarheid, stemmingswisselingen, ochtendhoofdpijn, vergeetachtigheid, opstaan met droge mond, hartkloppingen, hartritmestoornissen, hoge bloeddruk, depressiviteit, burn-out en nachtzweten, geven doorgaans geen aanleiding tot doorvragen naar de nachtrust of slaapklachten. Seksuele problemen (libidoverlies) worden zelfs door geen van huisartsen spontaan genoemd als klacht waarbij je aan OSAS zou moeten denken.

Diagnose soms pas laat gesteld
Uit het eigen onderzoek van de ApneuVereniging uit 2015 blijkt dat artsen die zeggen goed op de hoogte te zijn, wel weten dŠt er samenhang is tussen OSAS en belangrijke andere aandoeningen, zoals hart- en vaatziekten, hoge bloeddruk, CVA (beroerte), obesitas en diabetes type 2 (de nieuwe naam voor de vroegere ouderdomsdiabetes), maar hoe sterk die samenhang is, blijkt veel minder bekend. Over de hele linie is volgens de huisartsen de samenhang minder dan volgens de wetenschappelijke literatuur. Het gevolg is dat huisartsen OSAS vaak missen. Of anders gesteld: het vůůrkomen OSAS in de risicogroepen wordt erg onderschat. Dit is dus een belangrijke oorzaak voor onderdiagnostiek en onderbehandeling. Gemiddeld loopt iemand met apneu 5-8 jaar rond voor de diagnose gesteld wordt. Voor eenderde duurt het zelfs langer dan 8 jaar voor apneupatiŽnten behandeling krijgen.

Gevalideerde vragenlijst
Niet elke van apneu verdachte patiŽnt hoeft door de huisarts te worden doorgestuurd. Als er een vermoeden is van apneu, is het doorlopen van een gevalideerde vragenlijst een betrouwbare voorselectie. Alleen bij een hoge score heeft de huisarts reden om de patiŽnt van apneu te verdenken en door te sturen. Grote werkgevers (Philips bijvoorbeeld) en vooral daar waar slaperigheid van personeel grote gevolgen kan hebben, zoals bij chauffeurs, luchtverkeersleiders en piloten, passen deze vragenlijst toe om te voorkomen dat apneu of andere slaapstoornissen bij het personeel onbekend blijven. De ApneuVereniging heeft de vragenlijst op haar website gezet. Scoort de invuller daarop te hoog, dan is het aan te bevelen met die resultaten naar de huisarts te gaan.

Leven met slaapapneu
Met een goede behandeling van OSAS is met deze aandoening goed te leven. De inzet van technische hulpmiddelen elke nacht vraagt wel een behoorlijke discipline van de gebruiker. Dat ongemak zal elke apneupatiŽnt vast voor lief nemen vanwege de grote gevolgen die deze slaapontregeling heeft op de individuele gezondheid. Daarnaast zullen leefgewoonten, zoals roken en alcoholgebruik, aangepast moeten worden.